HAZIR GİYİM VE KÖLELİĞİN BULUŞTUĞU YER: UYGUR KAMPLARI

DENİZ AKKAYA

180’den fazla sayıda insan hakları grubundan oluşan koalisyona göre, dünyanın en büyük moda markalarının ve perakendecilerinin çoğu, Çin’in kuzeybatısındaki Sincan bölgesinde milyonlarca Uygur’u zorla çalıştırarak insan hakları ihlali yapıyor. İşkence, aileleri zorla ayırma ve Uygur kadınlarının zorunlu kısırlaştırılması da dahil olmak üzere bölgedeki Uygur nüfusuna karşı işlenen zulümler sonunda dünyanın dikkatini çekmeye başladı. Çin hükümeti tarafından milyonlarca Uygur’a yapılan kitlesel ayrımcılık ve baskı, BM’nin soykırım tanımına uyuyor. Peki moda endüstrisinin bu konuyla ne ilgisi var?

Cevap, görünüşe göre hızlı moda. Temmuz 2020’de Uygur Bölgesinde Zorunlu İş Gücünü Bitirme Koalisyonu’nun yayınladığı rapor, sürmekte olan soykırımı uluslararası gündeme taşıdı ve tüm bu konuyu moda endüstrisine bağlayan şey oldu. Peki koalisyon ne mi buldu? Dünyanın en büyük moda markalarının ve tedarikçilerinin çoğunun, Uygurlar üzerinde işlenen insan hakları ihlallerinde çok büyük bir payının olduğunu buldu. Bu ihlallere rağmen, insan hakları grupları koalisyonu dünyanın önde gelen giyim markalarının hala Sincan’daki hapishane kamplarından gelen iplikleri kullandığını öne sürdü. Bu kamplarda 1,8 milyon Uygur, diğer Türki ve Müslüman insanlardan oluşan tutsaklar devlet destekli geniş bir gözetleme ve zorla çalıştırma sistemi aracılığıyla pamuk topluyor ve iplik üretiyor. Sincan’daki “yeniden eğitim kampı” adı altındaki kölelik ve zulüm kampları, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana etnik ve dini bir azınlığa yapılan en büyük soykırım olarak tanımlanıyor.

Dünyanın en büyük pamuk üreticisi olan Çin, pamuğunun %84’ünü Sincan bölgesinde üretiyor. Yani, dünya çapında satılan beş pamuk ürününden biri, Sincan’da köle iş gücü ve insan hakları ihlalleri ile lekelenmiş durumda. İşte bu soykırım, küresel moda zincirine bu şekilde saklanıyor. Koalisyonun raporunda pamuk ve ipliklerini Sincan’dan tedarik eden markalar arasında Gap, Adidas, Tommy Hilfiger, Calvin Klein, H&M, Nike, Uniqlo ve Zara gibi markalar yer alıyor. Moda markaları bu rahatsız edici gerçekliğin ortaya çıkmasına tepki olarak ne yaptı mı dersiniz? Calvin Klein ve Tommy Hilfiger’in sahibi PVH Corporation, H&M ve Ikea Sincan’dan pamuk satın almayı bırakacaklarını söyledi. Uniqlo, bölgede hiçbir ürünün üretilmediğini söylerken Muji, bölgeden pamuk ipliği tedarik etmeye devam edeceklerini, ancak köle iş gücü iddialarından haberleri olmadığını söyledi.

Büyük resme baktığımızda: moda endüstrisinin ve dünyanın maddi çıkarlar için, böyle suçlara ortak olarak, bir soykırımı nasıl görmezden gelebileceğinin insanlık dışı bir örneğini görüyoruz. Bu sadece moda değil, her endüstri için geçerli. Kapitalizm ve küreselleşme, bu endüstrilerin bu suçları işlemesini körüklüyor ve onları görünmez hale getiriyor. Tükettiğimiz her şeyin hiçbir zaman etik olamayacağı gerçeği iç karartıcı, evet. Ama bu, sistemik bir değişim talep etmek için en büyük nedenimiz olarak hizmet ederse işte o zaman bir şeyleri değiştirebiliriz. Sistemin kusurlu olduğunu görmek ilk adım: şimdi ise sıra diğer insanların da görmesini sağlamakta.


ÖNERİLEN